و قال جرير : أمير المؤمنين على صراط إذا اعوجّ الموارد مستقيم در او پنج قراءت است : يكى ( 1 ) « سين » ، و آن قراءت ابن كثير است از طريق قنبل ، و قراءت يعقوب به طريق رويس . دوم ، اشمام « سين » ، روايت ا [ بو ] ( 2 ) حمدون است از كسائى . سيم ( 3 ) ، به « زا » ى و آن روايت سليم است از حمزه . چهارم ، به اشمام « زا » ، و آن قراءت حمزه است در بيشتر ( 4 ) روايات و قراءت كسائى در روايت نهشلى . و پنجم ، به « صاد » ، و آن قراءت باقى قرّاء است ، و همه لغتها صحيح و فصيح است ، و اختيار بر « صاد » است براى آن كه در مصاحف به « صاد » است ، و « صاد » با « طا » مطابق است در استعلاء . مفسّران خلاف كردند در اين « صراط » . حارث اعور همدانى روايت كند از امير المؤمنين على - عليه السّلام - كه او گفت از برادرم شنيدم - يعنى رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - كه گفت : « صراط مستقيم » ، كتاب خداى است - عزّ و جلّ ، و اين قولى است عبد اللَّه عبّاس را . و جابر عبد اللَّه مىگويد و عبد اللَّه عبّاس و مقاتل و سدّى كه : اين « صراط » اسلام است . سعيد جبير گفت : طريق الجنّة ، راه بهشت است . محمّد بن الحنيفية گفت : دينى است كه خداى تعالى از بندگانش نپذيرد جز از آن . ابو بريدة الاسلمىّ مىگويد : مراد به اين ، صراط محمّد است و آل او - عليهم الصّلاة و السّلام . زرّ بن جبيش روايت كند از ابو وائل كه : رسول - صلَّى اللَّه عليه و إله و سلَّم - دو خط بكشيد ، يكى از جانب چپ خود ، و يكى از راست خود ، آنگه ( 5 ) گفت : هذه السّبل ، اين راههاست و بر سر هر راهى شيطانى ( 6 ) مىگويد : « الىّ الىّ » ، آنگه خطى برابر روى خود بكشيد ، گفت : اين راه خداست ، پس اين آيت بر خواند : وَأَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوه وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِه ( 7 ) . نوّاس بن سمعان روايت كند از رسول - صلَّى اللَّه عليه و إله و سلَّم - كه او گفت : خداى تعالى مثلى بزد صراط مستقيم را ، و بر دو كنارهء آن صراط باره اى است ، درها

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها به . ( 2 ، 3 ) . مج ، آج ، لب ، وز : سه‌ام . ( 4 ) . مج ، وز : اين ( 5 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، وز : وانگهى . ( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر نشسته . ( 7 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 153 .